Schneider SG 38

Podstawowy niemiecki szybowiec szkolny lat II wojny światowej, Schulgleiter 38, opracowany został w wytwórni szybowców Edmunda Schneidera w Grunau (Jeżów Sudecki k. Jeleniej Góry)* w roku 1938 przez Schneidera, Hoffmanna i Reichberga, na podstawie złożonego w roku 1937 przez NSFK zamówienia mającego na celu stworzenie jednego, zunifikowanego typu szybowca szkolnego. Skonstruowany na bazie doświadczeń zdobytych przy eksploatacji wcześniejszych szybowców Grunau 9 konstrukcji Wolfa Hirtha z 1931 i serii Zögling (Wychowanek) Lippischa i Espenlauba z lat 1926-35 SG 38 wywodził się z długiej linii rozwojowej kratownicowych szybowców szkolnych zapoczątkowanej przez pierwszy taki dedykowany szybowiec, Weltensegler Roland konstrukcji dr Rolanda Eisenlohra z początku lat dwudziestych**. Doprowadziło to do powstania małego, łatwego do hangarowania płatowca, łatwo demontowalnego do transportu, wytrzymałego, łatwego w pilotażu i statecznego, wybaczającego błędy pilota.
SG 38, noszący przyznane przez RLM oficjalne oznaczenie 108-14A, pomyślnie przeszedł próby w roku 1939 i już w 1940 NSFK wytworzył pierwsze 100 sztuk szybowca, w roku następnym konstrukcja trafiła do produkcji seryjnej w wytwórniach Ratjens, Oberlechner, Kastner, Kittelberger, Pander en Zenen, Petera i w wielu mniejszych warsztatach szybowcowych. Także w Szwecji AB Flygindustri w Halmstad wytworzyła w latach 1941-1944 ponad 200 licencyjnych szybowców oznaczonych G 101, z których 40 trafiło do szwedzkiego lotnictwa wojskowego. Do roku 1944 zbudowano łącznie rekordową liczbę 9000 sztuk SG 38, a po wojnie produkcja kontynuowana była dalej w Czechosłowacji jako SK-38 Komar (100 sztuk) i w Anglii jako EON 7 Primary (66 sztuk). Szybowce SG 38 używane były w wielu krajach aż do lat pięćdziesiątych. W Polsce znalazło się około 380 (378? 383?) Schulgleitrów 38, z czego 30-48 zostało wyprodukowanych, czy raczej złożonych, głównie w l. 1948-49, przez Okręgowe Warsztaty Szybowcowe w Warszawie i Krakowie oraz Okręgowe Warsztaty Lotnicze w Poznaniu z dostępnych części i innych kasowanych płatowców. SG 38 były użytkowane we wszystkich szkołach szybowcowych Ligi Lotniczej do roku 1953. Kratownicowy kadłub jednego z tych SG 38 zachował się w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie.
SG 38 był jednomiejscowym szybowcem do szkolenia podstawowego, konstrukcji drewnianej, zbudowanym w układzie górnopłata. Kadłub składał się ze skrzynki do której zamontowana była niosąca skrzydło wieżyczka, pełniąca też rolę kozła przeciwkapotażowego, oraz siodełko pilota, sterownice, ciężarki wyważające i podwozie. Na przednią część kadłuba można było nakładać oprofilowaną płótnem kabinkę. Tylną, odejmowaną część kadłuba stanowiła płaska drewniana kratownica unieruchomiona linkami łączącymi ją ze skrzydłem, w tylnej części oprofilowana płótnem, niosąca podparty zastrzałami statecznik poziomy i płytowy ster kierunku. Dwudźwigarowy płat o cięciwie 1600 mm i wzniosie 1,2o posiadał parę lotek, kryty sklejką nosek i usztywniony był linkami łączącymi go z kadłubem i wieżyczką. Podwozie składało się z umieszczonej pod skrzynką kadłuba płozy z dwoma amortyzatorami sprężynowymi. SG 38 nie posiadał żadnych przyrządów pokładowych, parametry lotu oceniane były subiektywnie przez pilota - np. prędkość na podstawie szumu powietrza w linkach usztywniających. Start szybowca odbywał się z lin gumowych lub z pomocą wyciągarki, do czego służyły odpowiednie zaczepy w przedniej części kadłuba.

• Rozpiętość 10 414 mm
• długość 6283 mm
• wysokość 2430 mm
• powierzchnia skrzydła 16 m²
• Masa własna 115 kg
• masa własna z kabiną 125 kg
• masa maksymalna 210 kg
• obciążenie powierzchni nośnej 13,125 kg/m²
• Prędkość minimalna 45 km/h
• prędkość maksymalna 115 km/h
• opadanie minimalne 1,4-1,5 m/s
• doskonałość maksymalna 9-10.

* W roku 1924 w Grunau założono europejskiej sławy drugą w Niemczech (i tym samym na świecie) Szkołę Szybowcową, Segel-Flugschule, wykorzystującą znakomite warunki naturalne góry Szybowisko (561 m npm), co było szczególnie ważne, jako że starty odbywały się wówczas z lin gumowych lub wyciągarek - wysokość względną 200 m, związane z wiatrami fenowymi silne prądy wznoszące umożliwiające osiąganie pułapów do 10 000 m i łatwy dojazd - wzniesiono budynki mieszkalne, hangary i warsztaty. W roku 1929 wybudowano na Szybowisku kosztem 26 000 RM wielki hangar i jednocześnie podjęto w Jeżowie, Piechowicach i Jeleniej Górze produkcję szybowców szkolnych i wyczynowych, zaś obliczu II wojny światowej charakter szkolenia został zmilitaryzowany. Po wojnie, w 1945, na bazie niezniszczonej niemieckiej wytwórni w Jeżowie powstały Okręgowe Warsztaty Szybowcowe, początkowo remontujące, a od 1947 również produkujące szybowce, których ogółem powstało tam ok. 900, poza wytwarzanymi także częściami do samolotów
Również lotnisko na Szybowisku funkcjonuje współcześnie, służąc Aeroklubowi Jeleniogórskiemu i Centralnemu Ośrodkowi Lotniczemu ZHP, choć starty szybowców formalnie przeniesiono w 1950 do Jeleniej Góry, co miało związek z upowszechnieniem się startów za samolotami.

** Szybowce szkolne takiej konstrukcji nie były oczywiście budowane wyłącznie w Niemczech - w Polsce powstały na przykład w latach międzywojennych podobne szybowce WS Wrona i Wrona bis Antoniego Kocjana (1932) czy WWS-2 Żaba Wacława Czerwińskiego (1937). Jeszcze w 1948 zaprojektowano zbliżony szybowiec IS-3 ABC, używany w trzech wersjach do 1961 roku (jednak jego tylna część kadłuba była już dwubelkowa, usztywniona cięgnami podobnie jak w WWS-1/IS-A Salamandra, a nie kratownicowa).

English

Schulgleiter 38, the standard German basic training glider of the 2nd world war era was designed at the Edward Schneider's glider works in Grunau near Hirschberg in Niederschlesien (now Jeżów Sudecki in Poland) in 1938, accordingly to an order placed by the NSFK in 1937. Constructed basing on the experience gained with previous similar gliders, Wolf Hirth's Grunau 9 of 1931 and the Zögling (Pupil) series by Lippisch and Espenlaub of 1926-35, the SG 38 could trace its origins to the first specialised training glider, the Weltensegler Roland of the early 1920s. The resulting glider was a small, sturdy airframe with good flight characteristics, which could be easily taken down for transport and storage.
SG 38 successfully passed its trials in 1939 and the first series of 100 was built by the NSFK already in 1940, then the glider was mass produced from 1941 in numerous factories and airfield workshops, with the total production number amounting for the record breaking 9000 gliders by 1945. Over 200 gliders were built in Sweden under licence as the G 101. The production was continued also after the war, further 100 SG 38s were built in Czechoslovakia as the SK-38 Komar (Mosquito) and 66 in England as the EON 7 Primary. SG 38s were used in numerous countries till the mid 1950s, some 380 of them in Poland by 1953, where 30-48 such gliders were built or reconstructed from available spare parts and other cannibalised SG 38s in Warszawa, Kraków and Poznań mostly in 1948-49.
The SG 38 was a shoulder wing monoplane of wooden construction covered with fabric. Its fuselage consisted of a wooden box, carrying pilot's seat, controls, ballast weight and an A-frame supporting the wing, while a special wooden cockpit covered with linen could be placed around the pilot's seat if necessary. A two-dimensional removable wooden framework partially covered with linen made the rear part of the fuselage, supporting a tailplane and a rudder. The wooden rectangular wing stiffened with external rigging was equipped with a pair of ailerons and had two spars and a chord of 1600 mm. The undercarriage consisted of a single skid with two spring shock absorbers, placed under the fuselage box. The glider started with use of rubber ropes or a winch and applicable hooks and a selfreleasing lock were placed at the front of the fuselage.

• Wingspan 10 414 mm
• lenght 6283 mm
• height 2430 mm
• wing area 16 sqm
• Empty weight 115 kg
• empty weight with a cockpit 125 kg
• max. start weight 210 kg
• wing loading 13,125 kg/sqm
• Minimal speed 45 km/h
• maximal speed 115 km/h
• minimal rate of descent 1,4-1,5 m/s
• gliding angle 9:1-10:1.

Grzegorz Płoński©

do góry