Messerschmitt Bf 109F

Latem 1940 roku, zespół konstruktorów Willego Messerschmitta, zdał sobie sprawę, że dotychczasowa wersja samolotu Bf 109 E „Emil”, ustępuje pod względem zwrotności Brytyjskiemu Supermarine Spitfire. Przystąpiono więc do wnikliwej analizy własności jednego z egzemplarzy serii E (WL-IGKS), w tunelu aerodynamicznym w Chalais-Meudon pod Paryżem. Podczas tych badań, zostały wykryte elementy które stawiały największy opór powietrza. Drugim czynnikiem który zaktywizował do opracowania nowej wersji był, nowy silnik Daimler Benz DB 601E-1 o mocy 992 kW (1348KM), różniącym się rozwiązaniami konstrukcyjnymi w porównaniu do DB 601A, czy DB 601N a przy tym nie zmieniając prawie wymiarów zewnętrznych. Opracowaną nową bardziej aerodynamiczną osłonę silnika niż w wersji E . Opracowano też nowy kołpak śmigła o większej średnicy i ze staranie dobranym kształtem aerodynamicznym pozwalający płynie wkomponować się w kadłub. Wyeliminowano także zastrzały podpierające usterzenie poziome z czym idzie wprowadzono usterzenie wolno nośne, dokonując niezbędnych zabiegów w tylnej części kadłuba. Przemianom uległy także chłodnice silnika (cieczą był glikol) i oleju, chłodnice silnika zainstalowano głębiej w skrzydłach i odsłonięto je nowymi osłonami zmniejszającymi opór. Przerobiono także żaluzje regulujące przepływ powietrza – otwierały się one o 17º do góry i 23º do dołu skrzydła, mogły być także obie opuszczane w dół, dając wychylenie 29º i w tym położeniu działały jak klapa. Chłodnica oleju otrzymała nową opływową osłonę oraz zmieniono usytuowanie chwytów powietrza do sprężarki. Zmiana średnicy kołpaka osłaniającego piast śmigła, spowodowały także zmianę w geometrii samego śmigła, otrzymało ono szersze ale krótsze łopaty . Pierwsze loty na zmodyfikowanych egzemplarzach serii E, wykazały wzrost prędkości lotu we wszystkich płaszczyznach w porównaniu do wersji E. W stosunku do poprzedniej wersji zmieniono także uzbrojenie strzeleckie, zrezygnowano z działek montowanych w skrzydłach a pozostawiono jedynie uzbrojenie znajdujące się w kadłubie: dwa MG 17 kalibru 7,9 mm i działko MG FF kalibru 20 mm strzelające przez wal silnika. Osiągi samolotu Bf 109V23 (W. Nr5603, CE+BP) przewyższały osiągi wersji E.
Opracowana nowa wersja otrzymała oznaczenie F „Fridrich” (niektóre źródła podają „Fritz” ), do produkcji seryjnej skierowano najpierw próbną wersję o oznaczeniu Bf 109F-0, dla której wzorcem był prototyp Bf 109V23. Wersja ta napędzana była silnikiem DB 601N o mocy 882 kW (1200 KM) pracującym na paliwie C3 (96 oktanowa). Bf 109F-0 miał chwyty powietrza do sprężarki takie same jak „Emil” a więc o przekroju kwadratowym. Zbudowano 10 egzemplarzy serii próbnej, które przeszły intensywne testy w warunkach polowych. Opinie pilotów była zadowalające, zastrzeżenia budziła jedynie zmniejszona siła ognia w porównaniu do Bf 109E-3.
W grudniu 1940 roku, rozpoczęto produkcję seryjną odmiany F-1. Egzemplarze te różniły się od odmiany F-0 kształtem chwytu powietrza do sprężarki – było na taki sam jak w egzemplarzu Bf 109V23 o przekroju kołowym, silnik oraz uzbrojenie było identyczne jak w serii F-0. Wyprodukowano prawdopodobnie około 50 egzemplarzy tej serii.
Kolejną odmianą serii F, był Bf 109F-2 wprowadzony do produkcji w marcu 1941 roku, różniącym się od poprzedniej wersji uzbrojeniem strzeleckim. Działko MG FF kalibru 20mm zastąpiono nowym modelem MG 151/15 kalibru 15 mm z zapasem 200 naboi. W pierwszych egzemplarzach wzmocniono tylną część kadłuba stosując cztery zewnętrzne nakładki, w późniejszych modelach serii F-2 zastosowano wzmacnianie wewnętrzne. Popychacz steru kierunku umieszczono całkowicie wewnątrz kadłuba. Zamontowano także aparaturę radiową typu FuG VIIa i FuG 25 z charakterystyczną anteną, wystającą po prawej stronie kadłuba z wręgi numer 3. Obok wersji podstawowej produkowano także wersje myśliwsko-bombowe: o oznaczeniu Bf 109F-2/B z zaczepem ETC 250 do bomby SC 250, zamontowanym na stale do kadłuba. Bf 109F-2/Z z układem GM-1 doładowującym tlenek azotu bezpośrednio do cylindrów silnika, co dawał wzrost mocy, wersja ta miała głębsze chłodnice olejowe oraz większy chwyt powietrza do sprężarki. Odmiana do działań w klimacie tropikalnym oznaczono Bf 109F-2/Trop. Została wyposażona w specjalny filtr przeciw pyłowy (zupełnie inny niż w E\Trop) oraz w zestaw umożliwiający pilotowi przeżycie w razie przymusowego lądowania gdzieś na terenach pustynnych. Latem 1941 weszła do produkcji wersja Bf 109F-3, z silnikiem DB 601E-1, ze śmigłem VDM o automatycznej zmianie skosu. Uzbrojona w działko MG FF kal. 20 mm i dwa karabiny maszynowe MG 17 kal. 7,9 mm. Odmianę tę produkowano w niewielkiej liczbie (niektóre źródła niemiecki podają że była ona tylko w stadium projektu).
Najliczniejszą z budowanych odmian wersji F była Bf 109F-4, napędzana silnikiem DB 601E-1, zastosowano także większy chwyt do sprężarki. W odmianie F-4 zastosowano nowe działko MG 151 kal. 20 mm z zapasem 150 naboi strzelające przez wał silnika oraz dwa MG 17 montowane w kadłubie z zapasem 500 naboi na karabin. Montowano opancerzenie ochronę dla pilota a mianowicie przednią szybę pancerną montowano do wiatrochronu za pomocą czterech śrub oraz ochronę pleców i głowy pilota z blachy stalowej o grubości 6 mm, której część ochraniająca głowę była nachylona pod kątem 45º względem pionu – osłona ta ograniczała widoczność do tyłu. Opracowano trzy zestawy wyposażenia specjalnego do F-4 zwanego Rüstsätze :
R-1 – składający się z dwóch działek MG 151 kal. 20 mm z zapasem 120 naboi na działko, umieszczonych w specjalnych zasobnikach montowanych pod skrzydłami.
R-5 – złożony z zaczepu i dodatkowego zbiornika o pojemności 300 dm³ mocowanego do kadłuba oraz pompy przepompowującej paliwo do zbiornika głównego.
R-6 – złożony z zaczepu ETC 250 na bombę SC 250 mocowany do kadłuba. Zestaw ten umożliwiał szybką zmianę w warunkach bojowych z wersji myśliwskiej na myśliwsko-bombową, możliwa była też instalacja zaczepu ETC 50/VIId na cztery bomby SC 50.
Cześć samolotów została wyposażona w układ GM-1. Egzemplarze te nosiły oznaczenia Bf 109F-4/Z i zewnętrznie różniły się chwytami powietrza o większym przekroju, głębszą chłodnica oleju i śmigłem VDM o szerszych łopatach. Zastosowano także nowe samouszczelniające się zbiorniki paliwa.
Bf 109F-4/B to budowana w ramach serii F-4 odmiana myśliwsko-bombowa z zainstalowanym zaczepem ETC 250 do bomb SC 250 pod kadłubem luz z zaczepem ER 4 na cztery bomby SC 50. Bf 109F-2/Trop były wyposażone analogicznie jak Bf 109F-2/Trop, niektóre z nich miały dodatkowo zaczep umożliwiający zmontowanie parasola chroniącego kabinę pilota przed promieniami słonecznymi. Podobnie jak w wersji E tak i w wersji F opracowano dwie odmiany do zadań rozpoznawczych a były to:
Bf 109F-5 – uzbrojony w dwa karabiny maszynowe MG 17 i w kamerę Rb 50/30 oraz zaczep do dodatkowego zbiornika paliwa o pojemności 300 dm³.
Bf 109F-6 – nie uzbrojony i wyposażony w jedna z kamer fotograficznych Rb 20/30, Rb 50/30 lub Rb 75/30 i zaczep do dodatkowego zbiornika paliwa o pojemności 300 dm³.
Produkcja samolotu Messerschmitt Bf 109F prowadzona była w:
- w zakładach Regensburgu (4 sztuki dziennie).
- do lipca 1941 w zakładach Fieselera.
- do grudnia 1941 w zakładach Arado i AGO.
- nieprzerwanie produkowano w zakładach Erla, gdzie z taśm montażowych zeszło 683 egzemplarze.
- nieprzerwanie produkowano w zakładach WNF, 836 egzemplarzy.
Łącznie wyprodukowano około 2000 egzemplarzy wszystkich odmian serii F.

• Silnik DB 601E-1 o mocy 992 kW
• długość 9,01 m
• rozpiętość 9,92 m
• wysokość 2,60 m
• Powierzchnia nośna 16,20 m²
• masa własna 2255 kg
• masa startowa 2980 kg
• Prędkość max na wysokości 6000m 635 km/h
• prędkość przelotowa 480 km/h
• pułap 11600 m
• zasięg 650 km
• zasięg z dodatkowym zbiornikiem 850 km
• Uzbrojenie standardowe - działko MG 151 kal. 20 mm z zapasem 150 naboi strzelające przez wał silnika oraz dwa MG 17 montowane w kadłubie z zapasem 500 naboi na karabin.

Marcin Kononiuk©

do góry