|
|
Prototyp armaty przeciwlotniczej kalibru 12,8 cm skonstruowany został w firmie Rheinmetall już w roku 1937, pierwsze egzemplarze próbne przekazane zostały Wa.Prüf. w roku 1938, po przeprowadzeniu prób zamówiono w grudniu tego roku pierwszą partię stu dział. Pierwsze seryjne działa dotarły do jednostek w końcu roku 1941.
W roku 1942 na bazie 12,8 cm Flak 40 skonstruowana została podwójnie sparzona armata przeciwlotnicza 12,8 cm Flakzwilling 40. Przed końcem wojny zdążono zbudować jeden prototyp projektowanej od 1942 roku rozwojowej wersji 12,8 cm Flak 45 z przedłużoną lufą i powiększoną komorą nabojową, strzelający pociskami o masie 28 kg.
Armaty przeciwlotnicze kalibru 12,8 cm były w założeniu przeznaczone do zastosowania w systemie strategicznej obrony przeciwlotniczej kraju przeciwko wysoko lecącym samolotom, jako działa stacjonarne i kolejowe, dlatego też, podobnie jak 10,5 cm Flak, nigdy nie trafiły na uzbrojenie Wehrmachtu. Ze względu na dużą masę i wymiary, stwarzające problemy z transportem, nie nadawały się zasadniczo do zastosowania na froncie i tylko nieznaczna ich liczba została zbudowana jako działa przewoźne, tworząc tylko jedną baterię.
Stacjonarne 12,8 cm Flak 40 wchodzące w skład czterodziałowych baterii montowane były na fundamentach specjalnie przystosowanych stanowisk naziemnych, a także na wieżach obrony przeciwlotniczych (Flak-Turm), wznoszonych w Berlinie, Hamburgu i Wiedniu, np. na wieży Arenberg-Park w Wiedniu, gdzie zastąpiły 10,5 cm Flak 39 i same zostały w końcu wymienione na 12,8 cm Flakzwilling 40. Stacjonarne armaty stanowiły też uzbrojenie przeciwlotniczych i zaporowych baterii naziemnych Kriegsmarine jako 12,8 cm S.K. C/40, np. w broniącej Gdyni baterii zaporowej Lubjewo.
Nieliczne przewoźne 12,8 cm Flak 40 stanowiły uzbrojenie 1./Lehr.Vers.Abt. FAS (Flakartillerieschule - Szkoła Artylerii Przeciwlotniczej) jako mot. Versuchbatterie (zmotoryzowana bateria doświadczalna). Bateria rozlokowana była w Breście, następnie w roku 1943 w ramach 9. Flak.Div. (9. Dywizja OPL) znalazła się na Kubaniu i na Krymie, gdzie wzięła udział zarówno w obronie przeciwlotniczej, jak i walkach naziemnych, po czym w sierpniu 1943 przebazowana została na Sycylię.
Działa 12,8 cm Flak 40 wchodzące w skład czterodziałowych baterii z pociągów przeciwlotniczych Eisenbahnflak montowane były centralnie na czteroosiowych wagonach Geschützwagen II schwere Flak Eisb. lub Geschützwagen IV (Eisb.) s.Flak. Wagon posiadał zabudowane na obu końcach zasobniki amunicyjne a rozkładane burty tworzyły platformę dla obsługi. Na stanowisku stabilizowany był za pomocą sześciu podnośników hydraulicznych. W roku 1944 cztery takie baterie z 525. Eisenbahnflak stacjonowały na Śląsku - 1. w Leśnicy, 2. w Rudzieńcu, 3. w Koźlu-Porcie i 4. w Kędzierzynie.
W sierpniu 1944 Luftwaffe posiadała na uzbrojeniu 6 przewoźnych dział 12,8 cm Flak 40, 242 stacjonarne i 201 na platformach kolejowych, w lutym 1945 - 4 przewoźne, 362 stacjonarne i 212 kolejowych.
12,8 cm Flak 40 posiadał lufę z trzyczęściową rurą rdzeniową osłoniętą dwuwarstwowym płaszczem, złączonym i unieruchomionym z przodu nakrętką. Na tylną część lufy nałożona była nasada zamkowa z półautomatycznym zamkiem klinowym otwierającym się w prawo, wyposażonym w spust elektryczny. Wewnątrz korytkowej kołyski znajdował się opornik połączony z brodą zamontowaną poniżej nasady zamkowej. do górnej części kołyski zamocowany był obejmujący lufę wspornik, na którym zamontowany był pneumatyczny powrotnik o ciśnieniu 60 at oraz silnik elektryczny napędzający, poprzez rozłączane podczas odrzutu sprzęgło, rolkowy dosyłacz znajdujący się za nasadą zamkową. Po obu stronach kołyski, pomiędzy wspornikiem powrotnika i łożem górnym, umieszczone były pneumatyczne odciążacze o ciśnieniu 72 at. Zębatka mechanizmu podniesieniowego znajdowała się centralnie poniżej kołyski. Do tylnej części kołyski zamontowany był automatyczny podajnik współpracujący z nastawnikiem zapalników i dosyłaczem.
Naprowadzanie działa na cel odbywało się za pomocą dwóch silników elektrycznych z bezstopniowymi przekładniami hydraulicznymi Pittler-Thoma, umieszczonych z prawej strony łoża górnego, sterowanych poprzez znajdujące się przy nich, na stanowiskach celowniczego kierunku (z przodu) i podniesienia (z tyłu), kierownice regulujące prędkość i kierunek obrotu działa. W sytuacji awaryjnej działo mogło być, po wysprzęgleniu silników, poruszane ręcznie za pomocą umieszczonych poniżej kierownic podwójnych korb. Na przedniej ścianie łoża górnego umieszczona była skrzynka włączników elektrycznych, głównym i poszczególnych podzespołów. Z lewej strony łoża górnego znajdowało się, sprzężone z kołyską, urządzenie do nastawiania zapalników czasowych Zünderstellmaschine 40 automatycznie, bezobsługowo, realizujące przesyłane ze stanowiska dowodzenia nastawy, które w sytuacji awaryjnej mogło być obsługiwane i napędzane ręcznie, w związku z tym czasami posiadało także wbudowany odbiornik wskazówkowy Übertragungsgerät 37. Obok znajdował się, obsługiwany przez ładowniczego, główny panel sterujący funkcjami działa, zawierający m.in. przycisk ładowania i spust elektryczny. Z lewej strony łoża górnego zainstalowana była ruchoma platforma dla ładowniczych zmieniająca wysokość zawieszenia wraz z położeniem lufy, używana przy kątach podniesienia do 60 stopni, przy większych składana.
Łoże dolne stacjonarnych armat 12,8 cm Flak 40 miało postać cylindra przykręconego za pośrednictwem kołnierza śrubami do fundamentu i pozbawione było mechanizmu poziomowania.
Wczesne armaty przewoźne posiadały krzyżowe łoże dolne, podobne do zastosowanego w 10,5 cm Flak 38, z ośmiokątną platformą centralną i bocznymi ogonami składanymi do góry. Na końcach ogonów umieszczone były podnośniki do poziomowania działa na stanowisku, zaś na ogonach stałych znajdowały się haki do podnoszenia działa w celu zamontowania podwozia. Ponieważ działo musiało być w tej wersji rozmontowywane do transportu, opracowano nową wersję łoża dolnego, pozwalającą na zastosowanie mocniejszego podwozia, umożliwiającego transport armaty w całości. Miało ono postać dużej prostokątnej płyty z czterema krótkimi ogonami w narożach, do transportu składanymi w bok. Na końcach ogonów tradycyjnie znalazły się podnośniki do poziomowania, zaś na stanowisku działo było unieruchamiane za pomocą kotew wbijanych przez otwory w ogonach.
Standardową amunicją by? scalony nabój burzący 12,8 cm Sprenggranat-Patrone L/4,5 o masie 47,7 kg, ze stalową lub mosiężną łuską o długości 962 mm mieszczącą 10 kg balistytu nitroglikolowego, ładunek pobudzający i drut ołowiany zmniejszający osadzanie się miedzi w lufie. Ważący 26 kg pocisk 12,8 cm Sprenggranat L/4,5 mieścił 3,7 kg materiału wybuchowego i detonator. Do strzelań przeciwlotniczych używano mechanicznych, zegarowych zapalników czasowych z napędem sprężynowym Zt.Z.S/301 lub bezwładnościowym Zt.Z.S/301 Fg, o maksymalnym czasie działania 30 sekund. Przeciwko celom naziemnym stosowano zapalniki uderzeniowe A.Z.23/28, mogące działać ze zwłoką lub bez. Całkowita długość pocisku z zapalnikiem czasowym wynosiła 575 mm, naboju 1487 mm. Do zwalczania celów opancerzonych przeznaczony był ważący 46,6 kg nabój przeciwpancerny 12,8 cm Panzergranat-Patrone Flak, mieszczący 8,15 kg ładunku miotającego, z kinetycznym pociskiem przeciwpancernym 12,8 cm PzGr. Flak o masie 26,35 kg z czepcem ochronnym, wyposażonym w smugacz o czasie palenia 6 sekund, zawierającym materiał wybuchowy detonowany przez denny zapalnik bezwładnościowy ze zwłoką. Długość pocisku wynosiła 364,6 mm, a całego naboju 1277 mm. Do celów ćwiczebnych służył nabój wskaźnikowy 12,8-cm-Sprgr.Patrone. L/4,5 (Üb.W.).
Działo 12,8 cm Flak 40 wczesnej wersji, z łożem krzyżowym, transportowane było w dwóch częściach, łoże z kołyską na dwuosiowym czterokołowym podwoziu Sd.Anh. 203, a ważąca 4828 kg lufa na dwuosiowej przyczepie Rohrwagen 40. 12,8 cm Flak 40 w wersji z płytowym łożem dolnym transportowany był w całości, jedynie z odciągniętą do tyłu lufą, na podwoziu Sd.Anh. 220 posiadającym dwa identyczne dwuosiowe czterokołowe wózki, na które działo podnoszone było za pomocą siłowników hydraulicznych. Stacjonarny 12,8 cm Flak 40 w razie konieczności przewożony był w dwóch częściach, łoże wraz z kołyską zamontowane było na podwoziu Sd.Anh. 203 za pośrednictwem podstawy Fahrgerüst für schwere Flak, natomiast lufa podróżowała na przyczepie Rohrwagen 40. Standartowym ciągnikiem był s.Zgkw. 18 t, Sd.Kfz. 7.
Obsługę 12,8 cm Flak 40 stanowiło 13 ludzi - dowódca, dwóch celowniczych, dwóch ładowniczych, sześciu amunicyjnych oraz jeden żołnierz odbierający łuski i jeden obsługujący przełączniki elektryczne i dozorujący nastawnik zapalników.
Parametry strzelania - kąt podniesienia, azymut i nastawa zapalnika, przesyłane były z jednostki centralnej baterii, Kdo. Ger. 40, za pomocą 108-żyłowego kabla Übertragungsleitung 37 do umieszczonych na stanowiskach celowniczych wskazówkowych odbiorników Übertragungsgerät 37, podczas gdy nastawnik zapalników działał, jak już wspomniano, automatycznie. W sytuacji awaryjnej parametry mogły być przekazywane telefonicznie. Do strzelań naziemnych używany był, zamontowany na stanowisku celowniczego kierunku, celownik optyczny Flak Zielfernrohr 20, za pomocą którego celowniczy naprowadzał działo na cel w kierunku, natomiast kąt podniesienia nadawany był przez drugiego celowniczego na podstawie wskazań sprzężonego z celownikiem odbiornika Übertragungsgerät 37.
Czterodziałowa bateria zaopatrywana była w energię elektryczną przez generator trójfazowego prądu zmiennego 220/380 V, 60 kVA lub dwa połączone równolegle generatory 30 kVA. Generatory napędzane były chłodzonymi cieczą ośmiocylindrowymi czterosuwowymi silnikami Daimler-Benz MO8, do ich transportu służyły dwuosiowe podwozia Sd.Anh. 104. Dzięki przystosowaniu do prądu zmiennego bateria mogła być też na pozycji zasilana z lokalnej sieci energetycznej. |
|
do
góry