|
|
Armata przeciwlotnicza 10,5 cm Flak 38 opracowana została przez firmę Rheinmetall na złożone w roku 1933 zlecenie opracowania lądowego działa przeciwlotniczego kalibru 10,5 cm, bazującego na konstrukcji istniejącej armaty morskiej. Według założeń działo miało mieć elektrycznie napędzane mechanizmy naprowadzania, automatyczne ładowanie i osiągi znacznie przewyższające armaty kalibru 8,8 cm. Pierwsze prototypy nowej konstrukcji powstały w połowie roku 1935 i w roku następnym przeszły próby polowe i ostatecznie nowa armata trafiła na przełomie lat 1938/39, po przyjęciu na uzbrojenie, do sformowanych w międzyczasie jednostek przeciwlotniczych Luftwaffe.
Ponieważ we trakcie służby ujawniły się problemy z oprzyrządowaniem elektrycznym, latach 1938-39 opracowana została ulepszona wersja 10,5 cm Flak 39, która zaczęła docierać do jednostek w roku 1940.
Armaty 10,5 cm Flak 38 i 39 pomyślane były jako armaty do obrony przeciwlotniczej kraju, względnie ważnych obiektów na zapleczu frontu, ze względu na wysoką masę i znaczne gabaryty, nie nadawały się zasadniczo do bezpośredniego zastosowania na froncie i do zwalczania celów naziemnych, choć oczywiście do tego dochodziło, np. nad Odrą w roku 1945; dlatego też nigdy nie znalazły się na uzbrojeniu Wehrmachtu. 10,5 cm Flak 38 i 39 używane były w zarówno jako działa przewoźne, z demontowanym podwoziem kołowym, jako stacjonarne na stałych betonowych lub drewniano-ziemnych stanowiskach strzeleckich, oraz jako uzbrojenie pociągów przeciwlotniczych Eisenbahnflak.
Na stanowiskach stacjonarnych działa kalibru 10,5 cm montowane były m. in. na wzniesionych w Berlinie, Hamburgu i Wiedniu wieżach obrony przeciwlotniczej (Flak-Turm), gdzie następnie zostały zastąpione przez armaty 12,8 cm Flakzwilling 40.
Pociągi przeciwlotnicze sformowane zostały na przełomie lat 1939/40 w celu zapewnienia mobilnych jednostek artylerii do ochrony ważnych obiektów. Armaty 10,5 cm Flak 38 i 39 montowane były centralnie na czteroosiowych wagonach kolejowych Geschützwagen III (Eisb.) schwere Flak. Wagon posiadał opuszczane burty tworzące szeroką platformę dla obsługi, na obu jego końcach umieszczone były magazyny amunicyjne i skrzynie na osprzęt, a na stanowisku stabilizowany był za pomocą czterech podnośników. W skład pociągu wchodziły także wagony ze stanowiskiem kierowania ogniem i generatorem zapewniającym zasilanie baterii, oraz, z czasem, z radiolokatorem artyleryjskim FuMG 62 Würzburg.
W lutym 1945 roku na stanie Luftwaffe znajdowało się 898 przewoźnych dział 10,5 cm Flak 38 i 39, 110 dział na wagonach kolejowych i 876 na stanowiskach stałych.
Armata 10,5 cm Flak 38 posiadała początkowo lufę z jednoczęściową rurą rdzeniową umieszczoną w jednoczęściowym płaszczu. Od lufy 121 konstrukcję zmieniono, stosując trzyczęściową rurę rdzeniową umieszczoną w dwuwarstwowym płaszczu skręconym z przodu nakrętką - ułatwiło to produkcję krótszych odcinków rury rdzeniowej i jednocześnie w przypadku uszkodzenia umożliwiało wymianę tylko jej części. Na tylną część lufy nakręcona była nasada zamkowa z półautomatycznym zamkiem klinowym otwierającym się w prawo. Odpalanie następowało elektrycznie za pomocą przycisku umieszczonego z lewej strony łoża górnego. Hydrauliczny opornik mieszczący 15,1 l płynu umieszczony był wewnątrz korytkowej kołyski pod lufą, pneumatyczny dwucylindrowy powrotnik z 22 l płynu uszczelniającego i powietrzem o ciśnieniu 60 atmosfer zamontowany był powyżej lufy do skrzynkowego wspornika. Na górnej części wspornika znajdowała się podstawa celownika panoramicznego służącego do zgrywania dział baterii z przyrządem centralnym, powyżej nasady zamkowej zamontowany był do wspornika powrotnika silnik elektryczny napędzający, za pomocą rozłączanego podczas odrzutu lufy sprzęgła, rolkowy dosyłacz znajdujący się za nasadą zamkową; w przypadku braku prądu dosyłacz napędzany był ręcznie cięgnem nawiniętym na osi silnika. Dosyłacz współpracował ze znajdującym się z lewej strony kołyski automatycznym podajnikiem i korytkiem nastawnika zapalników. Po obu stronach kołyski zamontowane były sprężynowe odciążacze połączone cięgnami z łożem górnym, a po jej prawej stronie znajdowała się zębatka mechanizmu podniesieniowego.
Naprowadzanie działa na cel odbywało się za pomocą dwóch silników elektrycznych Siemens prądu stałego poprzez bezstopniowe hydrauliczne przekładnie Pittler-Thoma umożliwiające osiąganie różnych prędkości kątowych przy stałych obrotach silnika - silnik mechanizmu podniesieniowego (1,5 kW) wraz z przekładnią ślimakową umieszczony był z prawej strony na zewnątrz łoża górnego, silnik (1,1 kW) i przekładnia mechanizmu kierunkowego - wewnątrz jego przedniej części. Sterowanie następowało przez umieszczone z prawej strony łoża górnego na stanowiskach celowniczych kierunku i podniesienia kierownice. W przypadku braku prądu działo można było naprowadzać na cel ręcznie, po wysprzęgleniu silników, za pomocą dwóch umieszczonych po obu stronach, poniżej kierownic, korb. Z lewej strony łoża górnego znajdowała się z przodu skrzynka na akcesoria, dalej napędzany silnikiem elektrycznym, z możliwością napędu ręcznego za pomocą korby, przyrząd do nastawiania zapalników Zünderstellmaschine 38, poprzez przegub połączony z zamontowaną na kołysce głowicą, oraz ruchoma platforma dla ładowniczego, która mogła być odchylona przy większych kątach podniesienia, dla zapewnienia mu wygody pracy. Z przodu łoża górnego zamontowana była skrzynka przełączników elektrycznych poszczególnych silników i obwodów działa. Dane do strzelania oraz nastawy zapalników przekazywane były ze stanowiska dowodzenia za pomocą 108-żyłowego kabla do umieszczonych na stanowiskach celowniczych i nastawniczego zapalników żarówkowych odbiorników Übertragungsgerät 30, na które w warunkach dziennych zakładano skórzane osłony. Do prowadzenia ognia bezpośredniego wykorzystywano też celownik optyczny Flak Zielfernrohr 20 obsługiwany przez celowniczego kierunku, który naprowadzał działo na cel w kierunku, natomiast w pionie celował za pomocą umieszczonej poniżej podstawy celownika korby, sprzężonej z umieszczonym w tylnej części łoża górnego wskaźnikiem kątów podniesienia, na podstawie wskazań którego naprowadzał działo celowniczy podniesienia.
Ze względu na wynoszącą 26 kg masę naboju 10,5 cm Flak 38 wyposażony był we wspomniane urządzenie ładujące. Stojący na platformie ładowniczy kładł nabój w korytku nastawnika zapalników, co powodowało automatyczne nasunięcie głowicy nastawnika na zapalnik, następnie, po zakończeniu nastawiania, ładowniczy pociągał za dźwignię która powodowała odchylenie korytka i przełożenie naboju na podajnik, który napędzany przez silnik dosyłacza przenosił automatycznie nabój w oś lufy, gdzie był on wciągany do komory nabojowej przez gumowe rolki dosyłacza, podajnik zaś automatycznie powracał w położenie początkowe.
Armata spoczywała na stanowisku na krzyżowym łożu dolnym z bocznymi ogonami składanymi w górę, z kwadratową platformą centralną obróconą o 45 stopni w stosunku do osi łoża, mieszczącą system poziomowania działa w zakresie po 5 stopni, na której zamontowany był cokół. Na stanowisku armata unieruchamiana była za pomocą kotew wbijanych poprzez otwory w ogonach, do jej wstępnego wypoziomowania słyżyły cztery umieszczone na końcach ogonów podnośniki. Ogony przedni i tylny, wyposażone w haki do podnoszenia w celu zamocowania na podwoziu, były identyczne, więc działo holować można było w obie strony, do przewozu służyło dwuosiowe ośmiokołowe podwozie Sd.Anh. 203, standadowym ciągnikiem był s.Zgkw. 12 t (Sd.Kfz. 8). W położeniu transportowym lufa odłączana była od opornika i powrotnika i za pomocą korby z lewej strony kołyski odciągana 112,5 cm do tyłu, zaś łoże górne unieruchamiane względem dolnego za pomocą składanej podpory. Prędkość maksymalna holowania wynosiła 35 km/h.
Standardową amunicją był nabój burzący 10,5 cm Sprenggranat-Patrone L/4,4 o masie 26,1 kg, ze stalową lub mosiężną łuską o długości 769 mm mieszczącą 5 lub 6 kg balistytu nitroglikolowego (w zależności od jego typu), 20 g ładunku pobudzającego i 60 g drutu ołowianego zapobiegającego osadzaniu się miedzi w lufie, zaopatrzoną w spłonkę Zündschraube C/22. Ważący 15,1 kg pocisk 10,5 cm Sprenggranat L/4,4 mieścić 1,265 kg prasowanego lub 1,500 kg odlewanego materiału wybuchowego i detonator. Do strzałó przeciwlotniczych używano mechanicznych, zegarowych zapalników czasowych z napędem sprężynowym Zt.Z.S/301 (Zeitzünder S/301) lub bezwładnościowym Zt.Z.S/301 Fg (Zeitzünder S/301 mit Fliehgewichtsantrieb), o maksymalnym czasie działania 30 sekund. Przeciwko celom naziemnym stosowano zapalniki uderzeniowe A.Z.23/28 (Aufschlagzünder 23/28), mogące działać ze zwłoką lub bez. Całkowita długość pocisku z zapalnikiem czasowym wynosiła 459 mm, naboju 1163 mm. Do zwalczania celów opancerzonych przeznaczony był ważący 26 kg nabój przeciwpancerny 10,5 cm Panzergranat-Patrone Flak z kinetycznym pociskiem przeciwpancernym 10,5 cm PzGr. Flak o masie 15,5 kg z czepcem balistycznym i ochronnym, wyposażonym w smugacz o czasie palenia 6 sekund, zawierającym 0,240 kg materiału wybuchowego detonowanego przez denny zapalnik bezwładnościowy ze zwłoką Bd.Z.f.10,5-cm-PzGr. (Bodenzünder für 10,5 cm Panzergranat). Długość pocisku wynosiła 392 mm, a całego naboju 1124 mm. Ponadto stosowano amunicję ćwiczebną wskaźnikową 10,5-cm-Sprgr.Patr L/4,4 (Üb.W.) i 10,5-cm-Sprgr.Patr L/4,4 (Üb.R.) dającą przy wybuchu błysk i odpowiednio biały lub czerwony dym, oraz amunicję ćwiczebną 10,5-cm-Sprgr.Patr. L/4,4 (blind), 10,5-cm-Sprgr.Patr.Flak (Üb.) i Man.Kart.d. 10,5-cm-Flak 38 używaną na manewrach do symulacji wystrzałów, naboje szkolne Ex.Patr. d. 10,5-cm-Flak (Ladepatrone) i Ex.Patr. d. 10,5-cm-Flak (Zünderstellpatrone) służące do nauki ładowania i nastawiania zapalników. Meßkartusche der 10,5-cm-Flak służył do pomiaru wilgotności ładunku miotającego.
Do kierowania ogniem służyły przyrządy centralne Kdo. Ger. 36 lub Kdo. Ger. 40, zaopatrzenie czterodziałowej baterii w energię elektryczną zapewniał generator Maschinensatz 38 przewożony na dwuosiowej przyczepie Sd.Anh. 104. Generator napędzany był chłodzonym wodą ośmiocylindrowym silnikiem czterosuwowym Daimler-Benz M08 i przy 1500 obr./min wytwarzał prąd stały o napięciu 260 V, natężeniu 100 A i mocy 26 kW.
10,5 cm Flak 39 różnił się od 10,5 Flak 38 zastosowaniem silników elektrycznych trójfazowego prądu zmiennego 220/380 V, 50 Hz zasilanych przez napędzany takim samym silnikiem generator Drehstromgenerator 34 kVA 39, co umożliwiało także zasilanie baterii z lokalnej sieci energetycznej, ponadto posiadał na stanowiskach celowniczych i nastawniczego zapalników wskazówkowe odbiorniki Übertragungsgerät 37 podświetlane za pomocą fosforyzującej farby. |
|
do
góry